Dostępność architektoniczna urzędu — minimalne wymagania ustawowe

Dostępność architektoniczna to jeden z tych obowiązków, które łatwo zepchnąć na koniec listy, dopóki ktoś nie zapyta o nią wprost. Kontroler PFRON, mieszkaniec na wózku przed schodami do urzędu, albo audytor sprawdzający deklarację dostępności linijka po linijce. Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami precyzuje, co trzeba spełnić w budynku i co potem opisać w deklaracji. Poniżej krok po kroku: wymagania, gotowy wzór opisu i najczęstsze błędy przy szkołach i przedszkolach.

Czym jest dostępność architektoniczna?

Dostępność architektoniczna to zespół rozwiązań w budynku i jego otoczeniu, które pozwalają z niego swobodnie korzystać osobie ze szczególnymi potrzebami, niezależnie od tego, czy porusza się na wózku, ma trudności ze wzrokiem lub słuchem, czy towarzyszy jej pies asystujący. Ustawa o zapewnianiu dostępności traktuje ją jako jeden z trzech filarów obok dostępności cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. W praktyce oznacza to konkretne, sprawdzalne elementy: podjazd zamiast schodka przy wejściu, windę lub platformę tam, gdzie są piętra, czytelne oznaczenia pomieszczeń. To, co urząd faktycznie ma i czego mu brakuje, trzeba następnie opisać w deklaracji dostępności.

Minimalne wymagania z art. 6 ustawy

Art. 6 pkt 1 ustawy z 19 lipca 2019 r. wskazuje pięć minimalnych wymagań w zakresie dostępności architektonicznej. Podmiot publiczny musi zapewnić:

• Wolne od barier przestrzenie komunikacyjne. Ciągi piesze, korytarze, wejścia i przejścia bez przeszkód poziomych (progi, wąskie przejścia) i pionowych (schody bez alternatywy, zbyt strome podjazdy).
• Dostęp do wszystkich pomieszczeń. Poza pomieszczeniami technicznymi, instalacja urządzeń lub zastosowanie rozwiązań architektonicznych (windy, podjazdy, platformy przyschodowe), które umożliwiają dotarcie do każdego pomieszczenia, w którym obsługiwani są interesanci.
• Informację o rozkładzie pomieszczeń. Sposób wizualny (czytelne tablice, kontrastowe oznaczenia), dotykowy (plany tyflograficzne, oznaczenia w alfabecie Braille’a) lub głosowy, w zależności od możliwości podmiotu.
• Wstęp z psem asystującym. Osoba z niepełnosprawnością ma prawo wejść do budynku z psem asystującym, bez dodatkowych warunków poza tymi, które wynikają z odrębnych przepisów.
• Ewakuację osób ze szczególnymi potrzebami. Zapewnienie ewakuacji lub jej alternatywy, na przykład procedury ratunkowej dostosowanej do osób, które nie skorzystają z klatki schodowej.

Dostępność architektoniczna w deklaracji dostępności — jak opisać

Opis dostępności architektonicznej to obowiązkowy element deklaracji dostępności, wymaganej na podstawie ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych. Nie chodzi o deklarację intencji, tylko o rzetelny, konkretny opis stanu faktycznego budynku. W deklaracji warto ująć:

• Wejścia do budynku. Które wejście jest główne, czy ma podjazd lub jest na poziomie chodnika, gdzie znajduje się wejście dostępne, jeśli różni się od głównego.
• Schody i windę. Liczba kondygnacji, czy jest winda lub platforma, jakie są jej wymiary i czy dociera do wszystkich pięter z obsługą klienta.
• Toaletę dostosowaną. Czy w budynku jest toaleta dla osób z niepełnosprawnością, na którym piętrze i jak do niej dotrzeć.
• Parking. Liczba miejsc dla osób z niepełnosprawnością, odległość od wejścia, oznakowanie.
• Możliwość wejścia z psem asystującym. Krótkie potwierdzenie, że jest to możliwe, zgodnie z ustawą.
• Ewakuację. Czy budynek ma procedurę ewakuacji dostosowaną do osób ze szczególnymi potrzebami, na przykład krzesło ewakuacyjne lub wyznaczone miejsce oczekiwania na pomoc.

Kluczowa zasada: opis ma być uczciwy. Jeśli windy nie ma, deklaracja powinna to wprost napisać, a nie omijać temat ogólnikiem. Urzędnik, który wypełnia ten fragment ręcznie, często traci najwięcej czasu na dobranie słów, dlatego wygodniej jest oprzeć się na gotowej strukturze i wypełnić ją danymi konkretnego budynku, na przykład przez generator deklaracji dostępności.

Wzór opisu — przykład dla urzędu

Przykład: Do budynku prowadzą dwa wejścia od ulicy Głównej. Wejście dostępne dla osób z niepełnosprawnością znajduje się z prawej strony budynku i wyposażone jest w podjazd o szerokości 120 cm. Budynek posiada dwie kondygnacje, komunikację pionową zapewnia winda dostosowana do potrzeb osób poruszających się na wózku, zlokalizowana w holu głównym. Na parterze znajduje się toaleta przystosowana dla osób z niepełnosprawnością. Przed budynkiem wyznaczono jedno miejsce parkingowe dla osób z niepełnosprawnością, w odległości około 10 metrów od wejścia. Do budynku można wejść z psem asystującym. W budynku nie zastosowano dotychczas oznaczeń w alfabecie Braille’a ani planów tyflograficznych. W przypadku ewakuacji osoby ze szczególnymi potrzebami korzystają z pomocy wyznaczonego pracownika ochrony.

Dostępność architektoniczna szkoły i przedszkola — na co zwrócić uwagę

Placówki oświatowe mają specyfikę, która różni je od typowego urzędu. Budynki szkół i przedszkoli często pochodzą z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, z wieloma poziomami bez wind, a sale lekcyjne bywają rozproszone na kilku kondygnacjach. Przy opisie dostępności architektonicznej szkoły warto sprawdzić osobno: czy sala gimnastyczna, biblioteka i świetlica są dostępne na równi z salami lekcyjnymi, nie tylko sekretariat na parterze. W przedszkolach dochodzi kwestia niskich progów i szerokości drzwi dostosowanych też do wózków dziecięcych, nie tylko do osób dorosłych na wózkach inwalidzkich. Jeśli szkoła ma boisko lub plac zabaw, deklaracja powinna wskazać, czy dotarcie do niego wymaga pokonania schodów lub nierównej nawierzchni. Dyrektorzy placówek oświatowych podlegają tym samym przepisom co urząd gminy, dlatego opis w deklaracji nie może być bardziej pobieżny tylko dlatego, że budynek jest mniejszy niż ratusz.

Dostęp alternatywny i wnioski o zapewnienie dostępności

Ustawa zakłada, że nie każdy budynek da się dostosować od razu w stu procentach, zwłaszcza jeśli jest to obiekt zabytkowy albo wymaga kosztownej przebudowy. W takiej sytuacji podmiot publiczny stosuje dostęp alternatywny, na przykład wsparcie pracownika, który zejdzie do interesanta czekającego przed budynkiem, obsługę w innym, dostępnym pomieszczeniu, albo wcześniejsze umówienie wizyty z asystą. Dostęp alternatywny musi być realny, nie deklaratywny, i wynikać z konkretnej procedury w urzędzie.

Osoba ze szczególnymi potrzebami, która napotka barierę, może złożyć wniosek o zapewnienie dostępności do danego podmiotu. Ten ma obowiązek odpowiedzieć i, jeśli to możliwe, zapewnić dostępność w rozsądnym terminie. Jeżeli podmiot nie zrealizuje wniosku lub zrobi to w sposób niewystarczający, wnioskodawcy przysługuje skarga na brak dostępności, którą rozpatruje PFRON. To kolejny powód, dla którego deklaracja dostępności i sam opis architektoniczny muszą być zgodne ze stanem faktycznym, a nie z tym, jak urząd chciałby, żeby wyglądał. Pełny zakres obowiązków, które z tego wynikają dla gmin i powiatów, opisaliśmy w artykule o obowiązkach JST z ustawy o zapewnianiu dostępności.

Najczęstsze pytania

Czy dostępność architektoniczna dotyczy tylko budynków urzędu gminy?

Nie. Obowiązek dotyczy wszystkich podmiotów publicznych, w tym szkół, przedszkoli, ośrodków pomocy społecznej, bibliotek gminnych i innych jednostek organizacyjnych JST. Każda z tych placówek powinna mieć własną deklarację dostępności z opisem swojego budynku.

Co zrobić, jeśli budynek nie ma windy i nie stać nas na jej montaż od razu?

Trzeba to wprost napisać w deklaracji i wskazać dostęp alternatywny, na przykład obsługę interesanta na parterze przez wyznaczonego pracownika. Brak windy nie zwalnia z obowiązku opisu, zwalnia jedynie z fizycznego dostosowania w krótkim terminie.

Czy opis dostępności architektonicznej trzeba aktualizować?

Tak, za każdym razem, gdy zmienia się stan budynku, na przykład po remoncie, montażu podjazdu czy zmianie lokalizacji sekretariatu. Deklaracja dostępności powinna odzwierciedlać stan aktualny, nie ten sprzed kilku lat. Warto też, żeby cała strona internetowa jednostki spełniała wymogi dostępności cyfrowej, nie tylko sama podstrona z deklaracją, o czym więcej w ofercie dostępnej strony WWW dla gminy.